5. Podatek od nieruchomości.

Podatek ten jest podatkiem samorządowym (lokalnym). Organem podatkowym dla tego podatku jest wójt gminy, a w miastach burmistrz lub prezydent miasta. Obowiązek podatkowy dla tego podatku regulują przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Jest to najważniejszy i najbardziej wydajny podatek lokalny.

Przedmiotem opodatkowania podatku od nieruchomości są budynki, budowle i grunty.

Za podstawę opodatkowania w podatku od nieruchomości przyjmuje się:

• dla budowli ich wartość początkową stanowiącą podstawę obliczania amortyzacji w danym roku,

• dla budynków bądź ich części powierzchnię użytkową w m²_,

• dla gruntów ich powierzchnię w m².[1]

Podatnikami podatku od nieruchomości są:

• osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej,

• osoby fizyczne, które są:

·       właścicielami obiektów budowlanych oraz nieruchomości,
z zastrzeżeniem dotyczącym przedmiotu opodatkowania znajdującego się w posiadaniu samoistnym,

·       użytkownikami wieczystymi gruntów,

·       posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych,

·       posiadaczami nieruchomości lub ich części stanowiących własność Skarbu Państwa albo własność jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie to wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego, za wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości [2].

Wysokość stawek podatkowych określa rada gminy, z tym,  że nie mogą one przekroczyć maksymalnych stawek ustalonych corocznie w rozporządzeniu Ministra Finansów. Rada gminy może zróżnicować stawki podatkowe dla każdego rodzaju przedmiotu opodatkowania, uwzględniając w szczególności: lokalizację, rodzaj zabudowy, rodzaj prowadzonej działalności oraz przeznaczenie i sposób wykorzystywania gruntu [3].

Górną wysokość stawek podatku od nieruchomości w 2010 przedstawia poniższa tabela:

Wyszczególnienie	GRUNTY	BUDYNKI	BUDOWLE
1. Związane z prowadzeniem działalności gospodarczej	0,77 zł/m2	20,51 zł/m2	2%
2. Mieszkalne	0,39 zł/m2	0,65 zł/m2	-
3. Pod jeziorami, zajęte na zbiorniki wodne retencyjne lub elektrowni wodnych	4,04 zł/ha	-	-
4. Zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych	0,39 zł/m2	4,16 zł/m2	2%
5. Zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie obrotu kwalifikowanym materiałem siewnym	0,39 zł/m2	9,57 zł/m2	2%
6. Pozostałe	0,39 zł/m2	6,88 zł/m2	-

Tabela 1 Stawki podatku od nieruchomości w Polsce w 2010 roku.

Obwieszczenie Ministra Finansów z 3 sierpnia 2009 roku dotyczące górnych granic stawek kwotowych podatków i opłat lokalnych Monitor Polski z 2009 r. nr 52 poz. 742 oraz R. Rosiński, op.cit.,s. 96.

 Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych przewiduje szereg zwolnień przedmiotowych i podmiotowych z tytułu podatku od nieruchomości.

Zwolnieniem przedmiotowym objęte są m.in.:

• budowle kolejowe, które są wykorzystywane wyłącznie na potrzeby publicznego transportu kolejowego, oraz zajęte pod nie grunty,

• budowle o infrastrukturze portowej i zapewniającej dostęp do portów, przystani morskich, a także zajęte pod nie grunty,

• budynki, budowle oraz zajęte pod nie grunty na obszarach części lotniczych lotnisk użytku publicznego,

• nieruchomości i ich części zajęte w celu prowadzenia przez stowarzyszenia statutowej działalności dla dzieci i młodzieży w zakresie oświaty, nauki i techniki, kultury fizycznej oraz sportu, z wyjątkiem wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej, a także grunty zajęte trwale na obozowiska, bazy wypoczynkowe dla dzieci i młodzieży,

• budynki gospodarcze albo ich części, które służą działalności leśnej, rybackiej,

• budynki gospodarcze albo ich części położone na gruntach gospodarstw rolnych, które służą wyłącznie działalności rolniczej, a także te zajęte na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej,

• grunty położone na obszarach objętych ścisłą ochroną czynną lub krajobrazową, oraz budynki i budowle będące trwale związane z gruntem, służące bezpośrednio osiąganiu celów z zakresu ochrony przyrody – w rezerwatach przyrody oraz parkach narodowych,

• grunty oraz budynki znajdujące się w rejestrze zabytków, pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji, zgodnie z obowiązującymi przepisami o ochronie zabytków, z wyjątkiem części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej,

• grunty oraz budynki będące we władaniu muzeów rejestrowanych,

• grunty, które stanowią nieużytki, użytki ekologiczne, grunty zadrzewione, zakrzewione, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej,

• stanowiące własność Skarbu Państwa: grunty, na których występują jeziora o ciągłym dopływie lub odpływie wód powierzchniowych i grunty zajęte pod sztuczne zbiorniki wodne,

• nieruchomości albo ich części zajęte na prowadzenie nieodpłatnej statutowej działalności pożytku publicznego przez organizacje pożytku publicznego.

Od podatku od nieruchomości zwolnione są również (zwolnienia podmiotowe):

• uczelnie, z wyjątkiem przedmiotów opodatkowania zajętych na działalność gospodarczą,

• szkoły i inne tego typu placówki, zakłady kształcenia oraz doskonalenia zawodowego nauczycieli z wyjątkiem przedmiotów zajętych na działalność gospodarczą inną niż działalność oświatowa,

• jednostki rozwojowe-badawczo, z wyjątkiem tych służących działalności gospodarczej,

• placówki naukowe PAN - przy czym zwolnienie nie dotyczy przedmiotów opodatkowania zajętych na działalność gospodarczą,

• prowadzący zakłady aktywności zawodowej lub zakłady pracy chronionej z zastrzeżeniem wymienionym w art.7 ust.2 pkt.4 ustawy,

• przedsiębiorcy posiadający status centrum badawczego [4].

Inne zwolnienia przedmiotowe rada gminy może wprowadzić w drodze uchwały.

Obowiązek podatkowy zgodnie z ustawą powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku. Obowiązek podatkowy wygasa natomiast po upływie miesiąca, w którym ustały okoliczności uzasadniające dany obowiązek.

Podatnicy podatku od nieruchomości będący osobami fizycznymi płacą podatek w ratach, które są proporcjonalne do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach do 15 marca,15 maja, 15 września i 15 listopada. Obowiązek ten ciąży na podatniku wyłącznie w przypadku doręczania mu decyzji podatkowej wydanej przez właściwy organ podatkowy. Osoby fizyczne są zobowiązane złożyć właściwemu organowi podatkowemu:

• dokument potwierdzający tytuł prawny do nieruchomości

(np: umowa kupna-sprzedaży, odpis księgi wieczystej, wypis z ewidencji gruntów, umowa dzierżawy);

• deklarację ZN-1/A tj. „Dane o nieruchomościach”;

• deklarację IN–1 tj. „Informacja w sprawie podatku od nieruchomości”;

• deklarację ZN-1/B tj. „Dane o zwolnieniach w podatku od nieruchomości”

w terminie 14 dni od momentu zaistnienia okoliczności, które uzasadniają powstanie bądź wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości lub od dnia wystąpienia zdarzenia mającego wpływ na wysokość podatku.

Podatnicy będący osobami prawnymi oraz jednostki nie mające osobowości prawnej dokonują samonaliczania podatku w deklaracji DN-1, składanej do 15 stycznia danego roku podatkowego. Wyliczony w deklaracji podatek opłaca się w dwunastu równych ratach [5].

---

[1] R. Rosiński, op.cit.,s. 95

[2] Art.3 Ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych

[3] Art.5 ust.2 Ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych

[4] Art.7 Ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych

[5] R. Rosiński, op.cit.,s. 97

4. Podatki lokalne.

Podatki lokalne należą do grupy podatków majątkowych. Cechą charakterystyczną podatków lokalnych jest to, że stanowią one w całości dochód budżetu gminny i w pewnym stopniu mogą być kształtowane przez władze samorządowe. W świetle
art. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych podatki lokalne to:

• podatek od nieruchomości oraz

• podatek od środków transportowych.

Do podatków lokalnych zalicza się również podatki o odrębnych podstawach prawnych, tj.:

• podatek rolny uregulowany przez ustawę z 15 listopada 1984 roku o podatku rolnym
  (Dz. U. z 1984 r. Nr 52, poz. 268 z późn. zm.)

•  podatek leśny uregulowany przez ustawę z 30 października 2002 r. o podatku leśnym
  (Dz. U. Nr 200, poz. 1682 z późn. zm.)

• podatek od spadków i darowizn uregulowany przez ustawę z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 1983 r. Nr 45, poz. 207 z późn. zm.).

• podatek od czynności cywilnoprawnych uregulowany przez ustawę z dnia 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych. (Dz. U. 200 Nr 86, poz. 959 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 20 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych stawki podatków i opłat lokalnych mają charakter kwotowy i ustala je Minister Finansów. Górne granice stawek kwotowych są ogłaszane w drodze obwieszczenia w Monitorze Polskim. Poziom stawki maksymalnej podwyższa się corocznie uwzględniając wskaźnik cen towarów oraz usług konsumpcyjnych w okresie pierwszego półrocza roku, w którym stawki ulegają zmianie, w stosunku do analogicznego okresu roku ubiegłego. O wysokości stawek decyduje rada gminy, z tym, że stawka podatku nie może być wyższa od stawki maksymalnej.

3. Pojęcie opłaty lokalnej.

Opłaty lokalne są to opłaty ponoszone na rzecz samorządów terytorialnych.

Pobierane są one na podstawie przepisów ustawy z dn. 12 stycznia 1991 r. o podatkach
i opłatach lokalnych.

Zgodnie z ustawą do opłat tych należy zaliczyć:

• opłatę targową,

•  opłatę miejscową,

• opłatę uzdrowiskową,

• opłatę od posiadania psów [1].

Do opłat lokalnych zalicza się również opłaty o odrębnych podstawach prawnych, tj.:

• opłatę skarbową regulowaną przez ustawę z dnia 16 listopada 2006 roku

o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2006 r., nr 225, poz. 1635 z późn. zm.),

• opłatę eksploatacyjną regulowaną przez ustawę z dnia 4 lutego 1994 r.

– Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r., nr 228, poz. 1947 z późn. zm.),

• czy też opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, tzw. rentę planistyczną, o której mowa w przepisach ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
  (Dz. U. z 2003 r., nr 80, poz. 717 z późn. zm.).

3.1. Podstawowe różnice pomiędzy podatkiem a opłatą.

Cechą odróżniającą opłaty od podatków jest ich odpłatność (ekwiwalentność). Oznacza to, że w przeciwieństwie do podatku, opłata jest pobierana w zamian za pewne ściśle określone świadczenie. Świadczenie to polega na dokonaniu konkretnej czynności, usługi przez organ administracji państwowej. W rzeczywistości opłata nie zawsze wiernie odzwierciedla wartość dokonywanej w zamian czynności. Może ona przewyższać całkowite koszty poniesione przez organ w związku z usługą lub wręcz przeciwnie, może mieć charakter symboliczny.

Podatki natomiast są nieekwiwalentne –płacąc podatki, podatnicy nie mogą domagać się spełnienia od państwa jakichkolwiek konkretnie zdefiniowanych świadczeń.

---

[1]  Art.1 Ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych( Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 z późn. zm.)

2. Funkcje podatków.

Podatki pełnią od wieków funkcję finansowania wydatków publicznych. Głównym celem każdego podatku jest zatem dostarczanie państwu dochodów. Podatek wywołuje także pewne skutki gospodarcze i pewne skutki społeczne, które mają charakter obiektywny, tj. niezależny od woli prawodawcy [1]. Obecnie przyjmuje się założenie, że podatki nie tylko zasilają budżet, lecz za ich pośrednictwem można również aktywnie oddziaływać na działalność podmiotów gospodarczych.

Do podstawowych funkcji podatku należą:

•   funkcja fiskalna (dochodowa),

•   funkcja regulacyjna ( alokacyjna),

• funkcja stymulacyjna,

• funkcja informacyjna.

Funkcja fiskalna podatku polega na konieczności zapewniania sfinansowania wydatków publicznych i sprowadza się do tego, że podatek pełni bardzo ważną rolę jako podstawowy rodzaj dochodu budżetowego. Funkcja fiskalna jest jedną z najstarszych funkcji podatkowych. Zarówno w czasach starożytnych jak i w czasach współczesnych podatki zabezpieczają pokrycie głównych wydatków publicznych.

Funkcja regulacyjna podatku polega na kształtowaniu dochodu i majątku będących w dyspozycji podatników. Dzięki podatkom następuje redystrybucja dochodu i majątku narodowego między podatnikami, a związkami publicznoprawnymi, jakimi są państwo i organy samorządu terytorialnego. Zakres redystrybucji podatkowej zależy od struktury gospodarki.

Funkcja stymulacyjna podatku oznacza wykorzystanie instrumentów podatkowych w celu wywarcia wpływu na warunki działania jednostek oraz na kierunki i tempo ich rozwoju. Funkcja stymulacyjna realizuje się poprzez zróżnicowanie obciążeń podatkowych, dzięki czemu podatek może wpłynąć zachęcająco lub zniechęcająco na podejmowane decyzje w sprawie prowadzenia działalności. Praktycznym wyrazem realizacji tej funkcji w sensie pozytywnym jest system zwolnień i ulg podatkowych. Obecnie większa część ulg została zlikwidowana i zastąpiona poprzez wprowadzenie 19% podatku dochodowego dla przedsiębiorców.

Funkcja informacyjna podatku polega na tym, że realizacja wpływów podatkowych ogółem lub z określonego podatku dostarcza informacji o prawidłowościach bądź nieprawidłowościach przebiegu procesów gospodarczych. Znaczne obniżenie wpływów od podmiotów gospodarczych może świadczyć, np.: o trudnościach ze zbytem produkcji lub z wyegzekwowaniem należności od niektórych kontrahentów [2].

---

[1] A.Gomułowicz, J.Małecki, op.cit., s.205-206

[2] H. Litwińczuk, Prawo podatkowe przedsiębiorców, KiK Konieczny i Kruszewski, Warszawa 2000

1. Charakterystyka podatków.

1.1. Pojęcie podatku.

W literaturze trudno jest znaleźć jednolitą definicję podatku.

         Encyklopedyczna definicja stanowi, że podatek to świadczenie pieniężne na rzecz państwa lub innej osoby publiczno-prawnej o charakterze przymusowym, powszechnym, bezzwrotnym i nieodpłatnym, pobierane na podstawie przepisów prawnych, określających warunki, wysokość oraz terminy płatności tego świadczenia[1].

         Podobną definicję można przytoczyć opierając się na art. 6 Ordynacji podatkowej, który mówi, że podatkiem jest publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej[2].

         Publicznoprawny charakter podatku wynika z tego, że jest on ustanawiany wyłącznie przez organ władzy państwowej. Nie jest on zatem świadczeniem prywatnoprawnym, opartym na stosunku prawnym wynikającym z woli stron. Obowiązek podatkowy istnieje bezwarunkowo i ma charakter ogólny. Jest nakładany według ustalonych zasad na wszystkie podmioty, które znajdują się w takiej samej, określonej przez prawo sytuacji.

         Pojęcie nieodpłatności podatku oznacza, że podatnik nie otrzymuje, w zamian za świadczenie podatkowe, bezpośrednio do niego skierowanego świadczenia wzajemnego ze strony państwa.

         Przymusowy i bezzwrotny charakter podatku polega na tym, że jest on przejmowany w sposób ostateczny i definitywny na rzecz budżetu państwa lub samorządu
 (brak obowiązku zwrotu podatku), z możliwością zastosowania środków przymusu (sankcje karne).

         Pieniężny charakter świadczeń podatkowych wiąże się z jego wymiarem i poborem w jednostkach pieniężnych. Ustawodawca dopuścił jednak inne formy zapłaty podatku
 np.: papiery wartościowe, znaki akcyzy, znaki opłaty skarbowej lub urzędowe blankiety wekslowe (art. 61 Ordynacji podatkowej). Podatkami nie są natomiast świadczenia w naturze, usługi osobiste, rzeczy i prawa majątkowe[3].

1.2 Podział podatków.

Różnorodność stosowanych współcześnie podatków wymaga dokonania ich klasyfikacji według różnorodnych kryteriów. Powszechnie stosowana jest klasyfikacja według przedmiotu opodatkowania, zgodnie z którą podatki dzieli się na:

•   przychodowe

• dochodowe

• majątkowe

• konsumpcyjne.

         Podatki przychodowe pobierane są od przychodów uzyskiwanych przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Podatki te nie uwzględniają kosztów uzyskania przychodów, są stosunkowo proste i łatwe w wymiarze i poborze oraz do ich zastosowania nie jest potrzebna specjalnie rozbudowana rachunkowość i ewidencja księgowa.

Do tej grupy podatków w Polsce można zaliczyć uproszczoną formę podatku dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych[4].

         Podatki dochodowe pobierane są od dochodów osiąganych przez podmioty gospodarcze. Podatki te uwzględniają koszty uzyskania przychodów, są zdecydowani trudniejsze do zastosowania od podatków przychodowych. Do tej grupy podatków w Polsce można zaliczyć podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) oraz podatek dochodowy od osób prawnych (CIT) [5].

         Podatki majątkowe wymierzana są od wartości majątku, zmian praw majątkowych lub od przyrostu wartości majątku. Są to podatki proste, łatwe w poborze i łatwe do zmierzenia.

W Polsce zaliczyć można do nich:

• podatek od nieruchomości

• podatek od środków transportu

•  podatek leśny

• podatek od spadków i darowizn

• podatek rolny

• podatek od czynności cywilnoprawnych[6].

         Podatki konsumpcyjne są to podatki, które dotyczą podatników dokonujących obrotu towarami i usługami, ale ich faktyczny ciężar ponoszą odbiorcy finalni np. gospodarstwa domowe. Do podatków konsumpcyjnych zaliczyć można:

•   podatek akcyzowy

• podatek od towarów i usług (VAT)

• podatek od gier[7].

Z punktu widzenia jedności podmiotu opodatkowania wyróżnia się podatki:

• bezpośrednie- podstawą opodatkowania jest wprost dochód lub majątek podatnika. Zalicza się tutaj podatki dochodowe i majątkowe.

• pośrednie- wlicza się je w cenę dóbr i usług (np. VAT, akcyza), obciążają zatem dochód lub majątek nabywcy[8].

W zależności od organu pobierającego podatki można je podzielić na:

•  podatki państwowe (centralne)

• podatki lokalne.

         Podatki lokalne to grupa podatków stanowiących dochody własne gmin. Rady gmin mają prawo do ustalania ich wysokości, kierując się stawkami maksymalnymi zawartymi w ustawie oraz interesem gminy i jej mieszkańców. Do podatków lokalnych zalicza się: podatek od nieruchomości, podatek od środków transportu, podatek od posiadania psów[9].

W zależności od sposobu opodatkowania dochodów pochodzących z różnych źródeł rozróżnia się podatek:

• globalny

• cedularny.

         Podatek cedularny polega na odrębnym opodatkowywaniu każdego rodzaju dochodów podatników. Pozwala na preferowanie jednych, a dyskryminowanie innych rodzajów dochodów przez ustalanie zróżnicowanych stawek i skal opodatkowania.

         Podatek globalny polega na łącznym opodatkowaniu wszystkich składników dochodu podatnika, niezależnie od ich źródła, wg jednolitej skali. Jego naliczanie jest bardziej skomplikowane niż w przypadku podatku celularnego[10].

Rysunek 1 Podział podatków - opracowanie własne

---

[1] http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=3958702.

[2] Art.6 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8. poz. 60 ze zm.).

[3] A.Gomułowicz, J.Małecki Podatki i prawo podatkowe, Warszawa 2002, s.113-114.

[4] R. Rosiński Polski system podatkowy. Poszukiwanie optymalnych rozwiązań. Warszawa 2010, s.25-26.

[5] Ibidem, s.26.

[6] R. Rosiński, op.cit.,s.26.

[7] Ibidem, s.27.

[8] G.Szczodrowski Polski system podatkowy Warszawa 2007, s.22.

[9] G.Szczodrowski op.cit.,s.22.

[10] http://pl.wikipedia.org/wiki/Podatek